Jacques Hamelink – Ranonkel

Of de geschiedenis van een verzelving

Schaars

Ranonkel is de grote, barokke roman waarmee Jacques Hamelink eind jaren zestig zijn naam definitief vestigde. In deze even fantastische als groteske vertelling groeit een aanvankelijk onschuldige ranonkel uit tot een allesoverheersende macht. Wat begint in de besloten wereld van hoofdpersoon Evarist Dijster, ontwikkelt zich tot een mythisch en apocalyptisch verhaal over mens en natuur, geloof en macht, orde en chaos.

Evarist raakt steeds verder in de ban van de woekerende plant. De ranonkel neemt bezit van zijn omgeving en lijkt uiteindelijk niet alleen de ruimte maar ook de mensen zelf te veranderen. Rond de plant ontstaat een nieuwe werkelijkheid waarin religieuze, maatschappelijke en mythische motieven zich met elkaar vermengen.

Hamelink noemde het boek zelf ‘een soort epos’. Die aanduiding past bij de enorme verbeeldingskracht waarmee hij een eigen wereld opbouwt. Het alledaagse verandert geleidelijk in het fantastische en groteske, terwijl achter het verhaal vragen schuilgaan over menselijke beschaving, religie, vernietiging en de oncontroleerbare krachten van de natuur.

Een woekerende taal

Bijzonder aan Ranonkel is niet alleen wat Hamelink vertelt, maar vooral hoe hij het vertelt.

Zijn taal lijkt mee te groeien met de plant. Lange, kronkelende zinnen, woordspelingen, archaïsmen, neologismen, ritme en klank geven het proza een bijna lichamelijke intensiteit. Naarmate de ranonkel verder woekert, lijkt ook de taal steeds uitbundiger bezit te nemen van het verhaal.

Daarmee is Ranonkel een uitgesproken voorbeeld van het experimentele en taalgerichte proza dat in de Nederlandse literatuur van de jaren zestig en zeventig een belangrijke plaats innam. Tegelijkertijd heeft het boek door zijn fantastische, groteske en soms hallucinerende beelden een geheel eigen karakter.

Hamelink droeg de roman op aan Jheronimus Bosch. Die verwijzing is veelzeggend: zoals op de schilderijen van Bosch het vertrouwde kan veranderen in iets wonderlijks, monsterlijks of angstaanjagends, zo laat Hamelink een herkenbare werkelijkheid geleidelijk ontaarden in een macaber en apocalyptisch visioen.

Een literaire gebeurtenis

Toen Ranonkel in november 1969 verscheen, trok de roman onmiddellijk veel aandacht. Het boek groeide uit tot een literaire gebeurtenis en werd uitvoerig besproken in de Nederlandse pers. De kritieken waren opvallend enthousiast.

Kees Fens noemde Ranonkel in de Volkskrant ‘een fantastisch boek’, Roel Dijkhuis riep het in de Winschoter Courant uit tot ‘het boek van het jaar’ en het Utrechts Nieuwsblad sprak van een ‘formidabel geschreven werkstuk’.

De snelle herdrukken laten eveneens zien dat het boek weerklank vond. Na de eerste druk van november 1969 verscheen al in maart 1970 een tweede druk. Deze derde druk volgde in maart 1974; latere drukken verschenen onder meer in 1978 en 1984.

Ranonkel groeide uit tot een van de bekendste werken uit Hamelinks vroege proza en neemt een eigenzinnige plaats in binnen de naoorlogse Nederlandse literatuur. De roman kan worden gelezen als fantastische vertelling, moderne mythe, satire, moraliteit én als radicaal taalexperiment.

Het bijzondere omslag

Ook als boekobject is deze uitgave bijzonder.

De intrigerende omslagfoto toont het Palais idéal in Hauterives, Frankrijk: het wonderlijke bouwwerk dat de Franse postbode Ferdinand Cheval (1836–1924) gedurende meer dan dertig jaar eigenhandig opbouwde uit stenen die hij tijdens zijn postrondes verzamelde.

Het resultaat is nauwelijks onder één architectonische noemer te brengen. Tempels, torens, grotten, dieren, ornamenten en fantastische bouwvormen lijken in elkaar over te gaan tot een uit steen gegroeide droomwereld.

De foto op het omslag is van de Nederlandse fotograaf Emiel van Moerkerken; het omslagontwerp is van Jacques Janssen.

De keuze voor het Palais idéal sluit opmerkelijk goed aan bij Hamelinks roman. Zoals Chevals bouwwerk organisch lijkt te zijn gegroeid tot een overdadige fantasiewereld, zo laat Hamelink in Ranonkel een aanvankelijk herkenbare werkelijkheid steeds verder uitdijen, woekeren en veranderen.

Een mooi detail is dat Hamelink het Palais idéal naar verluidt pas op een afbeelding zag nadat hij de roman had voltooid. Het bouwwerk was dus niet de oorspronkelijke inspiratie voor Ranonkel, hoewel beeld en roman achteraf bijna voor elkaar gemaakt lijken.

Bij de eerste vier drukken besloeg Van Moerkerkens foto vrijwel de gehele voorzijde. Voor de vijfde druk uit 1984 werd het omslag gewijzigd en bleef de foto slechts in verkleinde vorm aanwezig. Deze derde druk uit 1974 bezit daarmee nog de karakteristieke vroege verschijningsvorm van Ranonkel.

Ook de opvallende handgeschreven tekst die op de achterzijde van het omslag is afgedrukt, behoort tot het oorspronkelijke ontwerp. Volgens literatuurhistorische documentatie is dit kinderhandschrift afkomstig van de toen dertienjarige dochter van uitgever Rob van Gennep. Bij een latere druk verdween deze tekst en werd hij vervangen door citaten uit recensies.

Het maakt deze vroege Van Gennep-uitgave niet alleen interessant als leesexemplaar, maar ook als fraai voorbeeld van Nederlandse boekvormgeving uit het begin van de jaren zeventig.

Over Jacques Hamelink

Jacques Hamelink (1939–2021) was een Nederlandse dichter, prozaschrijver en essayist. Hij debuteerde in de jaren zestig en trok al vroeg de aandacht met verhalen waarin natuur, vervreemding, dreiging en menselijke nietigheid een belangrijke rol spelen.

In zijn vroege proza creëerde Hamelink vaak werelden waarin de grens tussen werkelijkheid, droom en nachtmerrie vervaagt. In Ranonkel komen veel van die elementen op grote schaal samen.

Later legde Hamelink zich steeds sterker toe op poëzie. Zijn werk wordt gekenmerkt door een uitzonderlijke aandacht voor taal, klank en woordvorming en door zijn belangstelling voor mythologie, natuur, geschiedenis en oudere taalvormen.

Over deze uitgave

Dit exemplaar betreft de derde druk, verschenen in maart 1974 bij Van Gennep in Amsterdam.

De eerste druk verscheen in november 1969, gevolgd door een tweede druk in maart 1970. Deze derde druk uit 1974 behoort daarmee tot de vroege uitgaven van een van Hamelinks bekendste werken en heeft nog het oorspronkelijke omslagconcept met de foto van het Palais idéal over vrijwel de gehele voorzijde.

Vooral de staat waarin dit ruim vijftig jaar oude exemplaar bewaard is gebleven, maakt het aantrekkelijk.

Boekgegevens

Titel: Ranonkel
Subtitel: Of de geschiedenis van een verzelving
Auteur: Jacques Hamelink
Uitgever: Van Gennep, Amsterdam
Druk: Derde druk
Jaar: Maart 1974
Taal: Nederlands
Uitvoering: Paperback
Aantal pagina's: 336
Afmetingen: 20,1 × 12,5 × 3,2 cm
Omslagontwerp: Jacques Janssen
Omslagfoto: Emiel van Moerkerken – Palais idéal, Hauterives

Conditie

Conditie: Uitzonderlijk mooi en verzorgd exemplaar voor een paperback uit 1974. De omslag en het boek zijn opvallend goed bewaard gebleven. Bovenaan de achterzijde bevindt zich een klein scheurtje van circa 0,5 cm en linksonder in de achterzijde is een lichte vouw zichtbaar; beide zijn weinig opvallend. Op het schutblad/de eerste pagina staat een korte handgeschreven naam. Verder een zeer mooi en net exemplaar.

Zie de afbeeldingen voor een goede indruk van het daadwerkelijk aangeboden boek.

Genre: Nederlandse literatuur / Experimentele roman / Fantastische literatuur
Thema's: Natuur en mens, vervreemding, religie, macht, mythe, goed en kwaad, orde en chaos, taalexperiment
Doelgroep: Liefhebbers van Nederlandse literatuur uit de jaren zestig en zeventig, experimenteel en fantastisch proza, verzamelaars van het werk van Jacques Hamelink en liefhebbers van bijzondere Nederlandse boekuitgaven en boekvormgeving

Prijs exclusief verzendkosten

Dit boek is te dik en/of te groot voor brievenbuspost en kan alleen (goed beschermd) als pakket worden verstuurd.

Binnen Nederland GRATIS verzending bij een aankoop van € 50,00 of meer.
Betaal minder of geen verzendkosten, door meer boeken te bestellen.

Onze boeken worden zorgvuldig verpakt en verzonden.