Altijd Lapland – Gerrit Jan Zwier

Bijna veertig jaar reizen door het hoge noorden

De eindeloze toendra, uitgestrekte bossen, rendieren, winterse kou en de cultuur van de Samen: Lapland oefent al sinds zijn jeugd een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit op Gerrit Jan Zwier. In Altijd Lapland brengt de schrijver, reiziger en antropoloog bijna veertig jaar ervaringen in het hoge noorden bijeen. Persoonlijk reisverhaal, cultuurgeschiedenis en literatuur komen samen in een boek over een landschap én over de steeds veranderende blik van buitenstaanders op zijn bewoners.

Gerrit Jan Zwier was negentien toen hij in 1966 voor het eerst naar het noorden van Scandinavië reisde. Het werd het begin van een levenslange fascinatie. Hij keerde vele malen terug, in verschillende seizoenen en onder uiteenlopende omstandigheden.

Een beslissende ervaring volgde in 1972. Als student antropologie verbleef Zwier voor veldwerk enige tijd in een klein dorp in Finnmark, in het uiterste noorden van Noorwegen. Die ervaring maakte diepe indruk en zou mede bepalend worden voor zijn latere schrijverschap.

In Altijd Lapland keert hij terug naar die ervaringen en naar het gebied dat hem gedurende zijn verdere leven is blijven aantrekken.

Meer dan een reisverhaal

Altijd Lapland is geen conventioneel reisverslag waarin een reiziger eenvoudigweg van plaats naar plaats trekt. Zwier combineert zijn eigen ontmoetingen en herinneringen met natuur, antropologie, geschiedenis en literatuur.

De ruimte en stilte van het landschap spelen daarbij een belangrijke rol: de toendra, bossen, vogels, rendieren en de enorme afstanden van Noord-Scandinavië. Maar minstens zo belangrijk zijn de mensen die in dat landschap leven en de verhalen die anderen erover hebben verteld.

Zwier kijkt daarom niet alleen naar Lapland zelf, maar ook naar onze beeldvorming van het hoge noorden.

Nederlandse en andere Europese reizigers beschreven de Samen door de eeuwen heen op zeer uiteenlopende manieren. Sommige vroege bezoekers keken neer op hun leefwijze en beschreven hen vanuit een gevoel van westerse superioriteit. Andere reizigers romantiseerden hen juist en zagen de Samen als een natuurvolk dat beschikte over een bijna mysterieuze wijsheid.

Beide manieren van kijken vertellen minstens zoveel over de reizigers en hun tijd als over de mensen die zij beschreven.

Zwier plaatst zijn eigen ervaringen naast zulke historische reisverslagen en teksten van Nederlandse, Scandinavische en Samische auteurs. Daardoor wordt Altijd Lapland ook een boek over reizen, waarnemen en beeldvorming: wat zien we eigenlijk wanneer we naar een andere cultuur kijken, en hoeveel van onszelf nemen we daarbij mee?

Van antropoloog tot schrijver

Die benadering hangt nauw samen met Zwiers achtergrond. Hij studeerde biologie, geografie en antropologie en reisde tijdens zijn studietijd onder meer naar Noord-Afrika, de Shetlandeilanden, de Faeröer en Lapland.

Vooral zijn antropologische veldwerk in Noord-Scandinavië zou bepalend worden. De wetenschappelijke onderzoeker maakte uiteindelijk steeds meer plaats voor de schrijver en reisjournalist.

Dat is in Altijd Lapland goed te merken. Zwier observeert met de belangstelling van een antropoloog en natuurliefhebber, maar schrijft als een reiziger die zich bewust is van de verhalen en voorstellingen die al eeuwen aan het noorden kleven.

Het levert een karakteristieke mengvorm op van reisverhaal, cultuurgeschiedenis, natuurobservatie en persoonlijke herinnering.

Van Een vlek op de toendra naar Altijd Lapland

De geschiedenis van het boek zelf is interessant. In 1991 publiceerde Zwier Een vlek op de toendra – Reisnotities over Lapland. Daarin verwerkte hij onder meer zijn vroege reizen en antropologische ervaringen.

Ruim tien jaar later keerde hij naar dat materiaal terug. Hij herzag en breidde het boek aanzienlijk uit en in 2003 verscheen het onder de nieuwe titel Altijd Lapland.

Het boek bestrijkt daarmee een uitzonderlijk lange periode. De lezer krijgt niet alleen een momentopname van Lapland, maar volgt indirect ook hoe Zwiers eigen verhouding tot het gebied zich gedurende tientallen jaren ontwikkelde.

De hier aangeboden uitgave is de vierde druk uit juni 2006, verschenen in de Atlas-reeks De beste reisverhalen.

Lapland toen en nu

Ook de taal rond Lapland is in de loop der jaren veranderd. In oudere Nederlandse teksten – en ook op de achterzijde van deze uitgave – wordt nog gesproken over 'Lappen'. Tegenwoordig wordt in het Nederlands doorgaans gesproken over Samen, internationaal ook aangeduid als Sámi.

Die veranderde terminologie maakt het boek juist extra interessant. Zwier besteedt zelf veel aandacht aan de manier waarop reizigers in verschillende perioden naar de oorspronkelijke bevolking van Noord-Scandinavië hebben gekeken.

Altijd Lapland kan daardoor niet alleen als reisboek worden gelezen, maar ook als een boek over veranderende culturele perspectieven. Het laat zien dat reizen nooit uitsluitend gaat over een landschap of bestemming: iedere reiziger neemt de ideeën, verwachtingen en vooroordelen van zijn eigen tijd mee.

Ontvangst

Zwiers werk over Lapland werd in de Nederlandse pers positief ontvangen. Hans Bouman omschreef het in de Volkskrant als 'overtuigend en onderhoudend', terwijl Durk Hak in Trouw het een 'must voor liefhebbers van noordelijke reisverhalen' noemde.

Die waardering past bij Zwiers bijzondere positie binnen de Nederlandse reisliteratuur. Hij ontwikkelde zich tot een schrijver die zich bij uitstek toelegde op noordelijke gebieden: Scandinavië, IJsland, Groenland, de Waddeneilanden en andere afgelegen landschappen keren regelmatig in zijn werk terug.

Over Gerrit Jan Zwier

Gerrit Jan Zwier (1947) is schrijver, antropoloog, geograaf en reisjournalist. Hij studeerde biologie, geografie en antropologie en maakte al op jonge leeftijd uitgebreide reizen.

Zwier publiceerde romans, verhalen, reisboeken, columns en journalistiek werk. In zijn reisboeken richt hij zich opvallend vaak op koude, noordelijke en dunbevolkte gebieden. Daarbij interesseert hem niet alleen het landschap, maar ook de manier waarop reizigers, schrijvers en bewoners betekenis aan dat landschap geven.

Tot zijn andere boeken behoren onder meer Het noordelijk gevoel, Land van grote eenzaamheid, Mijn Wadden, Mijn Drenthe, Mijn Ierland en Naar de rand van de kaart.

Altijd Lapland behoort tot de boeken waarin zijn achtergrond als antropoloog en zijn literaire belangstelling voor het noorden bijzonder mooi bij elkaar komen.

Boekgegevens

Titel: Altijd Lapland
Auteur: Gerrit Jan Zwier
Uitgever: Atlas
Reeks: De beste reisverhalen
Jaar: 2006
Druk: Vierde druk, juni 2006
Taal: Nederlands
Uitvoering: Paperback
Aantal pagina's: 204
Afmetingen: 21,0 × 13,5 × 1,8 cm
ISBN: 9789045012711

Conditie

Conditie: Nog mooi en net exemplaar. Lichte sporen van gebruik; de rug is enigszins hol. Geen namen, aantekeningen of inscripties. Zie ook de afbeeldingen voor een goede indruk van het aangeboden exemplaar.

Genre: Reisverhalen / Literaire non-fictie / Scandinavië
Thema: Lapland, Samen (Sámi), Noord-Scandinavië, antropologie, natuur, reizen, cultuurgeschiedenis, beeldvorming, noordelijke landschappen
Doelgroep: Liefhebbers van literaire reisverhalen, Scandinavië en het hoge noorden; lezers met belangstelling voor Lapland, de Samen, antropologie, natuur en cultuurgeschiedenis

Prijs exclusief verzendkosten.

GRATIS verzending binnen Nederland bij besteding van € 50,00 of meer.

Onze boeken worden zorgvuldig verpakt en verzonden.