De uitvreter, Titaantjes, Dichtertje, Mene Tekel – Nescio

Vier klassiekers van Nescio over jongens die de wereld wilden veranderen, het verlangen naar een ander leven en de schoonheid van alles wat voorbijgaat.

'Jongens waren we – maar aardige jongens.'

Er zijn weinig openingszinnen uit de Nederlandse literatuur die zo vanzelfsprekend zijn blijven voortleven als die van Titaantjes. Met bedrieglijk eenvoudige zinnen, droge humor en een scherp oog voor landschap en menselijk tekort schiep Nescio een klein oeuvre dat inmiddels tot de klassieken van de Nederlandse literatuur behoort.

Deze bundel bevat zijn beroemdste verhalen: De uitvreter, Titaantjes, Dichtertje en Mene Tekel.

Het zijn verhalen over jonge mannen die zich niet willen neerleggen bij het gewone burgerbestaan. Ze dromen van kunst, vrijheid, reizen en een wereld die anders zou kunnen zijn – en ontdekken ondertussen dat ook zij ouder worden, compromissen sluiten en door de tijd worden ingehaald.

De uitvreter

Centraal in De uitvreter staat Japi, een van de onvergetelijkste figuren uit de Nederlandse literatuur.

Japi heeft weinig belangstelling voor werken, bezit of maatschappelijk succes. Het liefst kijkt hij naar het water. Hij leent geld, eet bij anderen en laat het leven min of meer aan zich voorbijtrekken.

Maar achter zijn ogenschijnlijke zorgeloosheid schuilt iets anders: een radicale weigering om mee te doen aan een wereld waarin iedereen voortdurend iets moet worden, bereiken of bezitten.

Zijn verlangen naar volledige vrijheid blijkt uiteindelijk onmogelijk vol te houden.

Titaantjes

In Titaantjes kijkt de verteller terug op een groep jonge vrienden die ooit overtuigd waren dat zij de wereld zouden veranderen.

Ze waren kunstenaars, dichters en dromers. Ze wandelden door Amsterdam, zaten aan het IJ, keken naar de zon en maakten grootse plannen.

Maar de tijd doet zijn werk.

De een krijgt een baan, een ander een gezin, idealen verdwijnen en het gewone leven neemt bezit van de voormalige wereldbestormers.

Juist de combinatie van jeugdige overmoed en melancholieke terugblik maakt Titaantjes zo aangrijpend. Nescio bespot zijn personages een beetje, maar hun verlangen neemt hij volkomen serieus.

Dichtertje

Ook het Dichtertje probeert aan het gewone bestaan te ontsnappen.

Hij is een keurig jong burgerheertje, maar in hem leeft het verlangen iets groots te maken: hij wil dichter zijn en zichzelf als het ware een toren tot de blauwe lucht oprichten, iets scheppen dat blijft bestaan wanneer hijzelf verdwenen is.

Daar tegenover staan huwelijk, begeerte, moraal en het dagelijkse bestaan.

Nescio maakt van dat conflict geen verheven kunstenaarsdrama. Juist zijn ironische, nuchtere toon zorgt ervoor dat het verlangen van het Dichtertje des te menselijker wordt.

Mene Tekel

Mene Tekel werd later aan de drie oorspronkelijke verhalen toegevoegd en bestaat uit kortere teksten en herinneringen waarin dezelfde Nescio-wereld opnieuw verschijnt.

Bekende personages en motieven keren terug: kunstenaars, vrienden, wandelingen, Amsterdam en het Hollandse landschap, maar ook het besef dat mensen verdwijnen en plaatsen veranderen.

De titel verwijst naar de Bijbelse woorden die de ondergang van koning Belsazar aankondigen. Bij Nescio krijgt dat motief een persoonlijke betekenis: alles wordt gewogen en alles gaat voorbij.

Nescio – 'ik weet het niet'

Nescio was het pseudoniem van Jan Hendrik Frederik Grönloh (1882–1961). De Latijnse naam betekent 'ik weet het niet'.

Dat pseudoniem paste goed bij een schrijver die lange tijd een dubbelleven leidde. Overdag werkte Grönloh in de Amsterdamse handel; daarnaast schreef hij verhalen die zich juist vaak verzetten tegen de keurige wereld van werk, carrière en maatschappelijke verwachtingen.

Zijn eerste drie grote verhalen verschenen in 1918 gezamenlijk in boekvorm. Lange tijd bleef bij veel lezers onbekend wie achter de naam Nescio schuilging.

Zijn oeuvre bleef klein, maar zijn invloed werd groot. De schijnbaar eenvoudige spreektaal, het ritme van zijn zinnen en zijn combinatie van ironie, melancholie en natuurwaarneming maken zijn proza onmiddellijk herkenbaar.

Wolken, water en torens

Het Hollandse landschap speelt bij Nescio een uitzonderlijk belangrijke rol.

Zijn personages kijken naar rivieren, dijken, bomen, wolken, zonsondergangen en verre kerktorens. Juist in zulke momenten lijkt de tijd even stil te staan.

Dat maakt ook de afbeelding op de voorzijde van deze uitgave opvallend passend. We zien een schilderachtig groen landschap met een vrijstaande toren onder een grote lucht. De maker en titel van het afgebeelde schilderij zijn voor deze uitgave niet met zekerheid vastgesteld.

Het motief sluit echter bijzonder mooi aan bij Nescio's werk. Torens keren daarin regelmatig terug en op de achterzijde van juist deze editie citeert de uitgever het Dichtertje, dat zichzelf 'een toren ... tot de blauwe lucht' wil oprichten om in eeuwigheid te blijven staan.

Of de uitgever het schilderij specifiek vanwege die passage heeft gekozen, is niet gedocumenteerd, maar de combinatie van landschap, toren, lucht en verlangen naar eeuwigheid is onmiskenbaar Nescio.

Een kleine Nederlandse klassieker

Nescio schrijft over iets wat nauwelijks aan een bepaalde tijd gebonden lijkt: jong zijn en denken dat het leven nog alle kanten op kan, gevolgd door de ontdekking dat de tijd ondertussen gewoon verdergaat.

Maar tegenover die vergankelijkheid staan steeds weer momenten waarop alles even volmaakt lijkt: vrienden aan het water, een verre toren, een boom, een wolk, avondlicht boven het land.

Misschien ligt daarin de blijvende aantrekkingskracht van Nescio. Zijn personages slagen er niet in de wereld te veranderen – maar Nescio slaagde er wel in hun verlangen, hun mislukking en 'wat wolken en zoo' voor volgende generaties vast te leggen.

Conditie

Goed exemplaar.

De paperback vertoont gebruikssporen aan de omslag, waaronder lichte slijtage, krasjes en sporen langs randen en rug.

Op de eerste pagina/titelpagina staat een korte handgeschreven tekst.

Het binnenwerk is verder goed en verzorgd.

Zie de afbeeldingen voor de staat van het daadwerkelijk aangeboden exemplaar.

Productinformatie

Titel: De uitvreter, Titaantjes, Dichtertje, Mene Tekel
Auteur: Nescio (J.H.F. Grönloh)
Uitgever: Nijgh & Van Ditmar
Jaar: 1983
Druk: 22e druk
ISBN: 9023650476
Bindwijze: Paperback / zachte kaft
Pagina's: 152
Afmetingen: 20,0 × 13,1 × 1,4 cm
Taal: Nederlands
Conditie: Goed; omslag met gebruikssporen; korte handgeschreven tekst op eerste pagina/titelpagina

Genre / Thema's / Doelgroep

Genre: Nederlandse literatuur, verhalen, novelle
Thema's: Jeugd, idealisme, kunstenaarschap, vriendschap, vrijheid, burgerlijkheid, verlangen, vergankelijkheid, Amsterdam, landschap, natuur, melancholie
Doelgroep: Liefhebbers van Nederlandse literatuur, klassieke verhalen en auteurs als Willem Elsschot, Simon Carmiggelt en A. Alberts.

Prijs exclusief verzendkosten.

GRATIS verzending binnen Nederland bij besteding van € 50,00 of meer.

Onze boeken worden zorgvuldig verpakt en verzonden.