Het Zweedse wittebrood – Nico Scheepmaker

Werd aan het einde van de Hongerwinter werkelijk Zweeds wittebrood uit vliegtuigen boven Nederland afgeworpen? Veel Nederlanders wisten het zich tientallen jaren later nog levendig te herinneren. Alleen: het is nooit gebeurd. In Het Zweedse wittebrood (1979) verzamelde Nico Scheepmaker de herinneringen rond deze hardnekkige oorlogsmythe – en maakte daarmee een bijzonder boek over honger, bevrijding én de onbetrouwbaarheid van ons geheugen.

Het brood bestond wel – de dropping niet

Het Zweedse wittebrood zelf was geen mythe. Tijdens de Hongerwinter schonk het Zweedse Rode Kruis grote hoeveelheden meel en margarine aan de hongerende Nederlandse bevolking. Het meel werd per schip naar Nederland gebracht en vervolgens door Nederlandse bakkers tot witbrood verwerkt. Vanaf eind februari 1945 werd het brood uitgedeeld.

Wat níét gebeurde, was het afwerpen van die broden uit vliegtuigen. Toch ontstond juist daarvan een opmerkelijk hardnekkige collectieve herinnering.

Waarschijnlijk raakten twee gebeurtenissen in het geheugen met elkaar vermengd: de distributie van het Zweedse wittebrood vanaf februari 1945 en de geallieerde voedseldroppings van Operatie Manna en Chowhound aan het einde van april en begin mei.

Een experiment met het geheugen

Schrijver Bob den Uyl verbaasde zich in 1978 over bekende Nederlanders die uit eigen ervaring meenden te weten dat het Zweedse wittebrood uit vliegtuigen was gekomen. Op 17 november 1978 schreef hij erover in NRC Handelsblad.

Nico Scheepmaker las die column en koos voor een bijzondere aanpak. In plaats van zijn lezers meteen te vertellen dat hun herinnering niet kon kloppen, vroeg hij hen juist hun persoonlijke herinneringen aan het Zweedse wittebrood op te schrijven.

De reacties stroomden binnen.

Mensen herinnerden zich de vliegtuigen, het brood en vooral de overweldigende ervaring van weer echt witbrood te kunnen eten. De herinneringen waren persoonlijk, gedetailleerd en oprecht – ook wanneer verschillende gebeurtenissen daarin achteraf tot één verhaal waren samengesmolten.

Hongerwinter in persoonlijke herinneringen

Daarmee werd Het Zweedse wittebrood meer dan een correctie op een historische misvatting. Scheepmaker verzamelde persoonlijke herinneringen aan een uitzonderlijk moment aan het einde van de Duitse bezetting.

Na maanden van extreme voedselschaarste was het zachte wittebrood, gebakken van het uit Zweden aangevoerde meel, voor veel mensen een onvergetelijke sensatie. Geur, smaak en het delen of zorgvuldig bewaren van het kostbare brood keren in de herinneringen terug.

Juist de combinatie van zulke authentieke ervaringen met een feitelijk onjuiste herinnering aan de herkomst van het brood maakt het boek bijzonder. Het laat zien hoe individuele herinneringen en collectieve geschiedschrijving elkaar kunnen beïnvloeden.

Nico Scheepmaker

Nico Scheepmaker (1930–1990) was schrijver, dichter, journalist en een van de bekendste Nederlandse columnisten van zijn generatie. Kenmerkend voor zijn journalistieke werk was zijn belangstelling voor alledaagse ervaringen en voor de reacties van lezers.

Ook bij Het Zweedse wittebrood staan niet de grote politieke en militaire gebeurtenissen centraal, maar de herinneringen van gewone mensen. Juist daardoor is het boek zowel een tijdsdocument over de Hongerwinter als een fascinerend klein onderzoek naar de werking van het geheugen.

Deze uitgave

Oorspronkelijke paperbackuitgave uit 1979, verschenen bij Thomas Rap.

Net exemplaar. Lichte slijtage langs de randen van de kaft; verder gaaf.

Productinformatie

Titel: Het Zweedse wittebrood
Auteur: Nico Scheepmaker
Uitgever: Thomas Rap
Jaar: 1979
Bindwijze: Paperback
Pagina's: 156
ISBN: 9060051661
Taal: Nederlands
Conditie: Net exemplaar; lichte slijtage langs de randen van de kaft, verder gaaf

Genre: Nederlandse geschiedenis / egodocumenten / journalistiek
Thema's: Tweede Wereldoorlog, Hongerwinter, Zweeds wittebrood, voedseldroppings, Operatie Manna, collectief geheugen, oorlogsherinneringen, oral history, bevrijding
Doelgroep: Liefhebbers van Nederlandse geschiedenis, Tweede Wereldoorlog, persoonlijke oorlogsverhalen, oral history en boeken over herinnering en collectief geheugen

Prijs exclusief verzendkosten.
GRATIS verzending binnen Nederland bij besteding van € 50,00 of meer.
Onze boeken worden zorgvuldig verpakt en verzonden.